Cyber Academy
Bepul boshlash

1-bob

Axborot xavfsizligi tushunchasi

Talabalarda axborot xavfsizligining asosiy tushunchalari, uning tizimli tuzilishi hamda tahdid va hujum turlari haqida yaxlit ilmiy tasavvur shakllantirish, shu bilan birga olingan bilimni oddiy kasbiy vaziyatlarda mustaqil qo‘llay olish ko‘nikmasini rivojlantirish.

Amaliy ssenariy

Bob davomida qoʻllaniladigan vaziyat

Bobning barcha paragraflarida quyidagi shartli vaziyatdan foydalaniladi. Kichik «TexnoServis» nomli xizmat ko‘rsatish korxonasi faoliyat yuritadi. Uning kompyuter tarmog‘i va texnikasiga tarmoq administratori Anvar xizmat ko‘rsatadi. Buxgalteriya bo‘limi xodimi Dilnoza korxonaning moliyaviy hujjatlari va mijozlar bazasi bilan ishlaydi. Korxona faoliyatiga g‘arazli maqsadda aralashishga urinuvchi shaxsni shartli ravishda buzg‘unchi deb ataymiz. Ushbu uchta ishtirokchi, ya’ni Anvar, Dilnoza va buzg‘unchi, bob davomida turli xavfsizlik holatlarini izohlashda qayta-qayta qo‘llaniladi (1.1-rasm). Bunday yagona ssenariydan foydalanishning afzalligi shundaki, talaba har safar yangi kontekstni yodlashga vaqt sarflamaydi va e’tiborini bevosita o‘rganilayotgan tushunchaga qaratadi.

Mavzular

  1. 1.1Xavfsizlik va himoya qilish informatika sohalaridan biri sifatida→
  2. 1.2Axborot xavfsizligi tizimi→
  3. 1.3Xavfsizlik tizimi→
  4. 1.4Axborot xavfsizligi tizimlarini taqqoslash→
  5. 1.5Qasddan xavfsizlikka tahdid turlari→
  6. 1.6Buzg‘unchilar tomonidan olinadigan ma’lumot turlari: oshkor qilish, sizib chiqishi, ruxsatsiz kirish→

Mustaqil taʼlim

  1. 01

    Uchta autentifikatsiya usulini (parol, bir martalik kod, biometrika) xavfsizlik, qulaylik va qo‘llanish sohasi mezonlari bo‘yicha taqqoslang, natijani jadval va qisqa xulosa ko‘rinishida taqdim eting.

  2. 02

    O‘zingiz duch kelgan yoki eshitgan bitta real kiberhodisani tanlab, uni ushbu bobdagi tushunchalar (tahdid turi, buzilgan CIA xususiyati, oldini olish chorasi) asosida tahlil qiling. Hajmi bir bet.

  3. 03

    TexnoServis ssenariysi asosida, agar tashkilotga yangi xodim ishga kirsa, unga birinchi ish kunida o‘rgatilishi lozim bo‘lgan besh qoidadan iborat qisqa xavfsizlik yodnomasini tuzing.

  4. 04

    1.5-rasmda keltirilgan risk matritsasidan foydalanib, o‘zingiz tanlagan uchta xayoliy tahdid uchun ehtimollik va ta’sir darajasini baholang hamda risk darajasini aniqlang.

Yakun

Bob xulosasi

Ushbu bobda axborot xavfsizligining poydevorini tashkil etuvchi tushunchalar batafsil ko‘rib chiqildi. Axborot xavfsizligi maxfiylik, yaxlitlik va mavjudlikni ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, kiberxavfsizlik esa uning raqamli tizimlarga oid, torroq sohasidir. Kiberxavfsizlik CSEC2017 hujjatiga ko‘ra sakkizta bilim sohasidan iborat bo‘lib, ular birgalikda yaxlit tizim sifatida amal qiladi.

Himoya faqat bitta texnik vosita bilan emas, texnik, tashkiliy va inson qatlamlarini birlashtirgan ko‘p qatlamli tizim orqali ta’minlanadi, bu esa ISO/IEC 27001 kabi xalqaro standartlarda PDCA tsikli shaklida rasmiylashtirilgan. Xavflarni boshqarish jarayoni aktivlarni aniqlashdan boshlanib, risk matritsasi yordamida baholanadi va tegishli strategiya, ya’ni kamaytirish, uzatish, qabul qilish yoki qochish, tanlanadi.

Tahdidlar tasodifiy va qasddan qilingan turlarga bo‘linadi, qasddan qilingan hujumlar esa passiv va aktiv ko‘rinishlarga ega. Xavfsizlik vositalari, ya’ni antivirus, xavfsizlik devori, IDS/IPS va DLP, har biri o‘ziga xos vazifaga ega bo‘lib, ular tashkilot ehtiyojiga mos mezonlar asosida tanlanadi va birgalikda qo‘llanilganda eng samarali natija beradi. Maxfiylik oshkor qilish, sizib chiqish va ruxsatsiz kirish orqali buziladi, bunda ko‘pincha texnik zaiflikdan ko‘ra inson omilidan foydalanadigan ijtimoiy muhandislik va firibgar xatlar hal qiluvchi rol o‘ynaydi.