3.5. Himoyalangan axborot tashuvchilar

Axborotni himoya qilish uchun avval u qaysi jismoniy yoki texnik vositada mavjud ekanligini aniqlab olish zarur. Axborot tashuvchi deganda axborot turli shakllarda, ya'ni elektromagnit maydon, optik nur, akustik to'lqin yoki qog'oz belgi ko'rinishida mavjud bo'lgan jismoniy yoki axborot muhiti tushuniladi. Ushbu ta'rif muhim: axborot nafaqat kompyuterdagi fayl, balki og'zaki suhbat, ekrandagi tasvir yoki hatto binoning o'zidir. Axborot tashuvchilarga e'tibor berish zaruriyati quyidagi holatdan kelib chiqadi: agar axborotning tashuvchisi himoyalanmasa, xavfsizlik devori yoki shifrlashning o'zi yetarli bo'lmaydi. Masalan, shifrlangan mijozlar bazasi xavfsiz bo'lsa-da, tegishli ma'lumot xodimlar ofis koridorida ovozli suhbat shaklida oshkor bo'lishi mumkin, agar operatorlar mijoz shartnomasi tafsilotlari haqida baland gaplashadilar.

Axborot tashuvchilar ikki asosiy belgi bo'yicha tasniflanadi. Jismoniy holatiga ko'ra ular moddiylashgan (qog'oz, magnit lenta, qattiq disk) va nomoddiy (elektromagnit to'lqin, akustik to'lqin, optik nur) turlarga bo'linadi. Ko'chuvchanligi bo'yicha esa qo'zg'almas (tarmoqqa o'rnatilgan server, binodagi kabel tarmog'i) va ko'chma (USB flesh-xotira, noutbuk, mobil telefon) turlarga bo'linadi. Ko'chma tashuvchilar ko'proq xavf tug'diradi, chunki ularni tashkilot chegarasidan olib chiqib ketish oson.

Axborot tashuvchilarning besh asosiy turini ajratib ko'rsatish mumkin (3.7-rasm).

Manba: Borbot'ko D.V. va boshq., "Axborot xavfsizligi asoslari", 2016 asosida muallif tomonidan moslashtirilgan.

Qog'oz hujjatlar. daftarlar, chop etilgan hujjatlar, rasmiy xatlar, shartnomalar va boshqa qog'oz vositalar. Qog'oz tashuvchilar eng eski va eng keng tarqalgan turdir. AloqaTarmoq uchun qo'lda imzolangan mijoz shartnomalari, to'lov kvitansiyalari va texnik hisobotlar chop etmalari bu turga kiradi. Qog'oz tashuvchilarni himoyalash uchun jismoniy cheklash (qulflangan shkaf, cheklangan kirish), hujjatlarni yo'q qilish tartibi (maxsus qog'oz yo'qotish mashinasi) va hujjat harakatini kuzatish (kim necha soniya nechta hujjat ko'rdi degan qayd) qo'llaniladi. Qog'oz hujjatlarning o'ziga xos zaiflik nuqtasi ko'p nusxada bo'lishi va ularni nusxa ko'chirish yoki rasm olish orqali kopyalash osonligidir.

Elektron saqlash vositalari. qattiq disklar (HDD, SSD), USB flesh-xotiralar, kompakt-disklar (CD, DVD), magnit lentalar va boshqa raqamli saqlash qurilmalari. Bu tashuvchilar katta hajmdagi axborotni siqiq shaklda saqlaydi. Ko'chma variantlari, masalan USB flesh-xotiralar, ayniqsa xavfli, chunki ularni tashkilotga kiritish yoki tashqariga olib chiqish oson. AloqaTarmoq uchun barcha mijozlar bazasi va billing ma'lumotlari saqlanadigan serverning qattiq diski eng muhim elektron tashuvchi hisoblanadi. Himoya choralari: to'liq disk shifrlash (ma'lumot o'g'irlansa ham o'qib bo'lmasligi), USB portlarini bloklashtirish, tarmoq almashish vositalarini nazorat qilish va qurilmalarni ro'yxatdan o'tkazish.

Tarmoq trafigi. tarmoq orqali uzatilayotgan ma'lumot paketlari, sessiyalar, elektron pochta xabarlari va protokol almashuvlari. Tarmoq trafigi dinamik tashuvchi hisoblanadi: u doimiy oqimda bo'lib, tinglash hujumlariga eng ko'p moyil. AloqaTarmoq uchun mijozlar ma'lumotlarining elektron pochta orqali hamkor tashkilotga yuborilishi bu tashuvchiga misol. Himoya uchun TLS/HTTPS protokoli, VPN tunneli va tarmoq trafigini shifrlash qo'llaniladi. Shifrlash texnologiyalari 8-bobda batafsil o'rganiladi.

Bulutli saqlash. masofaviy serverlar, bulutli xizmatlar va virtualizatsiya muhitlari. So'nggi yillarda korporativ ma'lumotlarning katta qismi bulutga ko'chirildi. Bu tashuvchining o'ziga xos xususiyati shuki, ma'lumot tashkilotning jismoniy nazoratidan tashqarida saqlanadi, shuning uchun bulut provayderiga va u joriy etgan xavfsizlik choralariga bog'liqlik yuzaga keladi. AloqaTarmoq mijozlar tizimini bulutga ko'chirishda ma'lumot qaysi mamlakatda saqlanishi, provayder qanday sertifikatlarga ega ekanligi va buzilish holida mas'uliyat qanday taqsimlanishi kabi savollarni avvaldan aniqlab olish zarur.

Jismoniy muhit. ovozli suhbatlar, ekran holati, elektromagnit nurlanish, optik nur va boshqa fizik signal turlari. Bu eng ko'p e'tibordan chetda qoladigan tashuvchi tur hisoblanadi. AloqaTarmoq ofisida operatorlarning mijoz shartnomasi shartlari haqida suhbati ham axborot tashuvchiga kiradi. Shuningdek, kompyuter ekranining yorqin yoritilganda boshqa xonadan ko'rinishi yoki printer chiqaradigan ovoz orqali bosilyotgan hujjat haqida taxmin qilish mumkin bo'lishi ham shu turga kiradi. Akustik himoya (maxsus qoplamalar, ovozni so'radigan devorlar), ekran maxfiylik filtri va masofaviy kuzatishga qarshi choralar shu tashuvchini himoyalaydi.

Axborot tashuvchilar tushunchasi axborot sizib chiqish kanallari bilan bevosita bog'liq. Sizib chiqish kanali axborotning ruxsat etilmagan tashuvchi orqali tashqariga chiqib ketish yo'lidir. Ushbu kanallar to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita bo'lishi mumkin. To'g'ridan-to'g'ri kanal axborotni bevosita tashuvchi orqali oshkor qilishni o'z ichiga oladi: masalan mijozlar bazasini ekrandan o'qish yoki USB flesh-xotiraga nusxalash. Bilvosita kanal esa axborotni egri yo'l bilan olishni anglatadi: masalan kompyuterning magnit nurlanishini ushlab olish yoki tasmali printerning tovushidan bosilayotgan matn haqida xulosa chiqarish.

AloqaTarmoq uchun eng dolzarb sizib chiqish kanallari quyidagilar: xodimlarga tegishli USB flesh-xotiralar orqali ma'lumot nusxalash; mijozlar bazasining shifrlanmagan elektron pochta orqali tashqariga yuborilishi; ofis koridorida mijoz ma'lumotlari haqida gaplashish; eski, yo'q qilinmagan hujjatlar axlatiga tashlanishi; tashlab ketilgan, lekin o'chirilmagan kompyuterlardan ma'lumot tiklanishi. Ushbu kanallarning har biri uchun maxsus himoya chorasi ko'rilishi zarur va bu choralar McCumber kubining tegishli katakchasiga kiritilishi kerak.

Ko'chma qurilmalar, xususan noutbuklar, planshetlar va smartfonlar, axborot xavfsizligi uchun alohida muammo tug'diradi. Ular ko'p vaqt tashkilot tarmog'idan tashqarida ishlatiladi, ularga o'rnatilgan ilovalar yaxshi nazorat qilinmaydi va ular yo'qolishi yoki o'g'irlanishi mumkin. IBM tadqiqotiga ko'ra, yo'qolgan ko'chma qurilma tashkilotga o'rtacha 1 million dollardan ortiq zarar keltiradi, chunki bu nafaqat qurilmaning o'zini yo'qotish, balki undagi ma'lumotlarning oshkor bo'lishi, yuridik jarimalar va obro'ning pasayishi demakdir. Shu sababli ko'chma qurilmalar uchun to'liq disk shifrlash, masofadan o'chirish imkoniyati (remote wipe) va qurilmani yo'qotilgandan keyin tezda xabardor qilish tartiblari joriy etilishi lozim.

AloqaTarmoq misolida tarmoq muhandisi Sardor mijoz obyektiga chiqishda noutbukda mijozlar ma'lumotlarini ko'radi. Agar noutbuk shifrlanmagan bo'lsa va yo'qolsa, barcha shu noutbukda saqlangan mijozlar ma'lumoti oshkor bo'lishi mumkin. Shuning uchun VPN bilan himoyalangan kirish va qurilma shifrlash AloqaTarmoq uchun ko'chma qurilmalar siyosatining asosiy talablariga kiritilishi kerak.